| Oszustwo, wprowadzenie i wyzyskanie błędu. Kancelaria Adwokat Łódź radzi.
21880
single,single-post,postid-21880,single-format-standard,ajax_fade,page_not_loaded,,select-child-theme-ver-1.0.0,select-theme-ver-1.6,wpb-js-composer js-comp-ver-4.3.4,vc_responsive

Oszustwo, wprowadzenie i wyzyskanie błędu. Kancelaria Adwokat Łódź radzi.

Art. 286.§ 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania,

podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

§ 2. Tej samej karze podlega, kto żąda korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy.

§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca

podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

§ 4. Jeżeli czyn określony w § 1-3 popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Oszustwem jest motywowane celem korzyści majątkowej doprowadzenie innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie jej w błąd albo wyzyskanie błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranej czynności. Fałsz ma na celu doprowadzenie pokrzywdzonego do podjęcia niekorzystnej decyzji majątkowej. Należy odróżniać oszustwo od kradzieży albo przywłaszczenia.

Między oszustwem (art. 286 § 1 kk) a przywłaszczeniem (art. 284 kk) nie ma różnicy co do przywłaszczenia rzeczy, a jest ta różnica, że oszust uzyskuje rzecz (mienie, prawo majątkowe) za pomocą oszukańczych zabiegów, zaś sprawca przywłaszczenia wchodzi w posiadanie rzeczy (mienia, prawa majątkowego) na podstawie tytułu prawnego. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 26 kwietnia 1999 r. II AKa 131/99)

Skutek oszustwa stanowi niekorzystne rozporządzenie mieniem. Do momentu, kiedy rozporządzenie nastąpi, można mówić tylko o usiłowaniu oszustwa, z chwilą rozporządzenia zostaje ono dokonane. Określone w art. 286 kk przestępstwo oszustwa jest przestępstwem umyślnym, zaliczanym do tzw. celowościowej odmiany przestępstw kierunkowych. Ustawa wymaga, aby zachowanie sprawcy było ukierunkowane na określony cel, którym w przypadku oszustwa jest osiągnięcie korzyści majątkowej. Sprawca podejmując działanie, musi mieć wyobrażenie pożądanej dla niego sytuacji, która stanowić ma rezultat jego zachowania. Powyższe ujęcie znamion strony podmiotowej wyklucza możliwość popełnienia oszustwa z zamiarem ewentualnym, zamiar bezpośredni winien obejmować zarówno cel, jak i sam sposób działania zmierzający do zrealizowania tego celu. Sprawca musi chcieć takiego właśnie sposobu działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i cel ten musi stanowić punkt odniesienia każdego ze znamion przedmiotowych przestępstwa. Przypisując sprawcy popełnienie przestępstwa określonego w art. 286 § 1 kk należy wykazać, że obejmował on swoją świadomością i zamiarem bezpośrednim (kierunkowym) nie tylko to, że wprowadza w błąd inną osobę (względnie wyzyskuje błąd), ale także i to, że doprowadza ją w ten sposób do niekorzystnego rozporządzenia mieniem – i jednocześnie chce wypełnienia tych znamion. (Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 11 lutego 2009 r. III KK 245/2008)

Ustawowe znamię, stanowiące skutek przestępstwa oszustwa określonego w art. 286 § 1 kk, wypełnione zostaje wtedy, gdy sprawca, działając w sposób opisany w tym przepisie, doprowadza inną osobę do rozporządzenia mieniem, które jest niekorzystne z punktu widzenia interesów tej osoby lub innej osoby pokrzywdzonej. Powstanie szkody w mieniu nie jest koniecznym warunkiem do przyjęcia, że doszło do tak pojmowanego niekorzystnego rozporządzenia. (Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 30 sierpnia 2000 r. V KKN 267/2000)

Przestępstwo oszustwa popełnione zostaje w chwili dokonania niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez pokrzywdzonego, przy czym rozporządzenie to, musi być podjęte w następstwie wprowadzenia w błąd przez sprawcę i musi mieć na celu osiągnięcie przez niego korzyści majątkowej. Jak wynika z powyższego, wprowadzenie w błąd poprzedzać musi rozporządzenie mieniem dokonane przez pokrzywdzonego. Ostatecznie zaś, droga pochodu przestępstwa oszustwa, kończy się z chwilą dokonania przez pokrzywdzonego rozporządzenia mieniem. Do skutku przestępstwa oszustwa nie należy faktyczne osiągnięcie przez sprawcę korzyści majątkowej w wyniku niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Przestępstwo oszustwa popełnione zostało zatem w chwili, gdy pokrzywdzony Bank dokonał rozporządzenia swoim mieniem, a więc postawił środki pieniężne do dyspozycji oskarżonego, nie zaś w czasie, gdy ten fizycznie po nie „sięgnął” dokonując wypłat za pomocą bankomatów, czy przeprowadzając transakcje bezgotówkowe. Co nie mniej istotne, wprowadzenie w błąd pokrzywdzonego polegało na złożeniu nieprawdziwego oświadczenia co do możliwości finansowych oskarżonego – podanie nieprawdziwych danych o zatrudnieniu, wysokości osiąganych dochodów i deklarowanej wpłaty na konto, nie zaś, na „wprowadzeniu w błąd pracowników D.B. co do zamiaru wywiązania się z warunków podpisanej umowy o prowadzenie rachunku oraz regulaminu spłaty powstałego zadłużenia.” Praktyka orzekania w sprawach o czyny z art. 286 k.k. wskazuje na to, że w znacznej części przypadków, skutków tego przestępstwa można by uniknąć lub je istotnie zminimalizować, gdyby nie łatwowierność i nieprofesjonalna postawa pokrzywdzonych. Zwłaszcza ta ostatnia, została w niniejszej sprawie zaprezentowana przez pokrzywdzonych. Nie jest to jednak w stanie wyłączyć odpowiedzialności sprawcy. (Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 13 stycznia 2010 r. II KK 150/2009)

Wprowadzenie w błąd

Wprowadzenie w błąd polega na tym, iż sprawca swoimi podstępnymi zabiegami doprowadza pokrzywdzonego do mylnego wyobrażenia o określonym stanie rzeczy, przykładowo co do charakteru czy ceny przedmiotu.

Przepis art. 286 § 1kk nie wymaga ustalenia podejmowania przez sprawcę szczególnych, spektakularnych czynności. Wystarczające jest bowiem ustalenie jakiegokolwiek działania, które może spowodować błędne wyobrażenie o rzeczywistości u osoby rozporządzającej mieniem. (Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 26 czerwca 2003 r. V KK 324/2002)

Brak jest podstaw do przypisania oskarżonym znamienia wprowadzenia w błąd w rozumieniu przepisu art. 286 § 1 kk co do możliwości płatniczych spółki, którą reprezentowali, w sytuacji, gdy w tym kierunku nie podejmowali oni wobec swego kontrahenta żadnych podstępnych działań w toku wielomiesięcznej, umownie określonej współpracy gospodarczej, a ten mając pełną ocenę i świadomość trudności płatniczych oskarżonych oraz istniejącego już zadłużenia kontynuował postanowienia umowy, sprzedając dalej towar z opóźnionym terminem płatności i nie windykował w odpowiednim terminie należności z weksla in blanco wystawionego przez oskarżonych, umowę taką zabezpieczającego. Tego typu świadome działanie pokrzywdzonego graniczące z ryzykiem gospodarczym w obrocie handlowym nie może uzasadniać oszustwa po stronie oskarżonych, a dług wynikający z nieudanej transakcji oceniać należy jedynie na gruncie prawa cywilnego nawet wówczas, gdy przez kilka lat od zdarzenia nie został on przez oskarżonych uregulowany, co niewątpliwie narusza zasady etyki kupieckiej. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 31 sierpnia 2000 r. II AKa 191/2000)

Artykuł 207 kk nie ma zastosowania w sytuacji, gdy pokrzywdzony przekazał oskarżonemu określoną kwotę jako zapłatę za rzekome odnalezienie skradzionego wcześniej samochodu. Pokrzywdzony został rozmyślnie wprowadzony przez sprawcę kradzieży w błąd, iż był przypadkowym znalazcą pojazdu i z tego tytułu przysługuje mu odpowiednie znaleźne. Między wprowadzeniem w błąd, a rozporządzeniem mieniem przez pokrzywdzonego zachodził związek przyczynowy, albowiem gdyby pokrzywdzony nie działał pod wpływem błędu, z całą pewnością nie uiściłby na rzecz oskarżonego jakiejkolwiek kwoty. Zachowanie oskarżonego wyczerpywało zatem znamiona przestępstwa oszustwa określonego w art. 205 § 1 kk. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 21 stycznia 1993 r. AKr 307/92)

Wyzyskanie błędu

Wyzyskanie błędu występuje wtedy, gdy mamy na celu skorzystanie z mylnego wyobrażenia o rzeczy, przykładowo o skutkach umowy czy wartości przedmiotu umowy. Częstymi okoliczności wyzyskania błędu są sytuacje, gdy osoba wyzyskiwana jest: małym dzieckiem, chora psychicznie, w wieku starczym, w stanie czasowej choroby zaburzającej postrzeganie i rozeznanie w czynnościach itd.

Celem działania oszusta jest uzyskanie szeroko pojętej korzyści majątkowej, która może polegać zarówno na uzyskaniu zysku lub zmniejszeniu pasywów. Korzyść majątkowa może być pozyskana dla siebie lub dla osoby trzeciej

Co może przedmiotem oszustwa?

Przedmiotem wykonawczym przestępstwa oszustwa może być jedynie mienie. Wprawdzie ustawodawca posłużył się w dyspozycji określającego je przepisu terminem „mienie” w jego szerokim znaczeniu jako majątku, to jednak niewątpliwe jest, że stwierdzone w omawianym przypadku „świadczenie usług” (w tym wypadku transportowych) z pewnością tak rozumianego mienia nie stanowiło, skoro nie było ani rzeczą ruchomą, ani też prawem majątkowym. Stąd też to akurat działanie oskarżonego można rozpatrywać jedynie w kategoriach szalbierstwa określonego w art. 121 § 2 kw. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 11 lipca 2000 r. II AKa 101/2000)

Ustawowe znamię, stanowiące skutek przestępstwa oszustwa określonego w art. 286 § 1 kk, wypełnione zostaje wtedy, gdy sprawca, działając w sposób opisany w tym przepisie, doprowadza inną osobę do rozporządzenia mieniem, które jest niekorzystne z punktu widzenia interesów tej osoby lub innej osoby pokrzywdzonej. Powstanie szkody w mieniu nie jest koniecznym warunkiem do przyjęcia, że doszło do tak pojmowanego niekorzystnego rozporządzenia. (Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 30 sierpnia 2000 r. V KKN 267/2000)

Co do zasady posługiwanie się wyszukiwaną, wyolbrzymioną, przesadną reklamą nie stanowi oszustwa, chyba że zawiera fałszywe informacje co może uzasadniać kumulatywną kwalifikację z art. 286 § 1 w zw. z art. 306. Można pociągnąć takie przedsiębiorce do odpowiedzialności na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwej konkurencji.

Przestępstwo w art. 286 § 2 polega na żądaniu korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy. Aby popełnić to przestępstwo sprawca nie musi stosować jakiekolwiek oszukańcze zabiegi dla uzyskania korzyści, a wystarczy jeżeli tylko jej zażąda i przestępstwo jest dokonane w momencie złożenia żądania. Nie ma znaczenia, czy sprawca uzyskał korzyść majątkową.

Paragraf 3 określa typ uprzywilejowany w odniesieniu do czynów z § 1 i 2. Jest nim wypadek mniejszej wagi.

Wypadek mniejszej wagi nie jest określony tylko wartością mienia, do rozporządzenia którego sprawca przestępstwa z art. 286 § 1 kk swoim działaniem wypełniającym dyspozycję tego przepisu zmierzał, ale również zespołem okoliczności podmiotowych i przedmiotowych. (Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 26 lipca 2006 r. III KK 2/2006)

Ciekawe i praktyczne orzeczenia sądowej na temat oszustwa:

Zgodnie z ustalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem „sam fakt, iż pożyczkobiorca mimo monitów ze strony pożyczkodawcy nie zwraca pieniędzy, nie wystarcza do skazania dłużnika za przestępstwo z art. 205 § 1 kk”. Ponadto, zgodnie z linią orzecznictwa „elementy przedmiotowe oszustwa muszą się mieścić w świadomości sprawcy i muszą być objęte jego wolą. Sprawca nie tylko musi chcieć w tym celu użyć określonego sposobu działania. Jeżeli jeden z tych elementów nie jest objęty świadomością, nie ma oszustwa i jeżeli któregoś z nich sprawca nie chce, lecz tylko się nań godzi, również nie ma oszustwa. Oszustwo może być przestępstwem popełnionym tylko umyślnie z zamiarem bezpośrednim, kierunkowym, obejmującym cel i sposób działania”. (Wyrok SN z dnia 9 grudnia 1971 r. Rw 1249/71 OSNKW 1972/3 poz. 55, wyrok SN z dnia 22 listopada 1973 r. III KR 278/73 Biuletyn Informacyjny SN 1974/3 poz. 73; OSNPG 1974/7 poz. 81). (Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 16 stycznia 1980 r. V KRN 317/79)

Sam fakt zadłużeń nie może decydować o zamiarze wyłudzenia, a dopiero powiązanie różnych okoliczności związanych z zawieranymi umowami kredytowymi i innymi transakcjami może pozwolić na wyprowadzenie wniosków o zamiarze oskarżonego. (Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 8 maja 1997 r. II KKN 64/97)

I. Określenie gra hazardowa, użyte w art. 128 § 1 kw, obejmuje swym zakresem wszelkie gry, w tym i grę w tzw. trzy karty, jeżeli wygrana lub przegrana uzależniona jest nie od umiejętności grających, lecz wyłącznie lub przeważnie od losu. II. Urządzającemu grę hazardową jedynie wówczas można przypisać odpowiedzialność za przestępstwo określone w art. 205 kk, gdy w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla siebie lub innej osoby podstępnie obchodzi reguły gry, naruszając założoną przez nie równość szans jej uczestników, przez użycie oszukańczych zabiegów, w celu uzyskania korzystnego dla siebie wyniku gry. (Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 16 lutego 1994 r. I KZP 39/93)

Kontrahent dwustronnej transakcji nie ma obowiązku uprzedzać o złej sytuacji materialnej swojej firmy. Nie będzie to wprowadzeniem w błąd z art. 286 § 1 k.k., gdy podmiot taki przy zachowaniu zwykłych reguł kupieckich, którym druga ze stron umowy ma prawo ufać, będzie miał realną możliwość realizacji przyjętego umownie zobowiązania, więc nie będzie świadomie powodował szkody w majątku wierzyciela. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 1 lutego 2012 r. II AKa 239/2011)

Nie ma przestępstwa z art. 286 § 1 kk, gdy sprawca uzyskał zatrudnienie po przedłożeniu sfałszowanego dokumentu, jednakże świadczył pracę zgodnie z umową i otrzymywał wynagrodzenie od pracodawcy. Inną rzeczą jest odpowiedzialność sprawcy za występek z art. 279 § 1 kk. (Wyrok Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 21 grudnia 2001 r. II AKa 543/2001)

1. Złożenie przez oskarżonego wniosku restrukturyzacyjnego w postaci jego „duplikatu”, stanowiło nic innego, jak właśnie wkroczenie w fazę usiłowania, gdyż zagrożenie dla dobra prawnego, a więc dla majątku Skarbu Państwa w postaci należnych mu od oskarżonego konkretnych zobowiązań podatkowych, z zagrożenia abstrakcyjnego, istniejącego w chwili wejścia w porozumienie z inną osobą i przysposobienia środków mających doprowadzić do osiągnięcia zamierzonego celu, przekształciło się w zagrożenie realne. To, że do dokonania nie doszło stanowiło efekt, niezależnych od oskarżonego, działań organu restrukturyzacyjnego. 2. Ponieważ dokonaniem przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. byłoby wydanie przez organ restrukturyzacyjny decyzji restrukturyzacyjnej obejmującej m.in. umorzenie należności publicznoprawnych, działania oskarżonego, które zawarte są pomiędzy dwoma fazami przestępstwa – formą stadialną w postaci przygotowania i sprawczą – muszą być uznane za fazę usiłowania. Podkreślić przy tym należy nietrafność zaprezentowanego w kasacji i jej uzupełnieniu stanowiska, że usiłowanie urzeczywistnia się dopiero w ostatnim, pojmowanym naturalistycznie zachowaniu, poprzedzającym wypełnienie czynności sprawczej czynu zabronionego.(Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 4 września 2007 r. II KK 322/2006)

Działanie sprawcy polegające na złożeniu zamówienia na dostawę towaru z odroczonym terminem płatności, określonym w wystawionej fakturze, przy istnieniu już w momencie złożenia tegoż zamówienia lub w momencie pobrania towaru zamiaru niedotrzymania terminu zapłaty i odłożenia go na czas bliżej nieokreślony oraz uzależnienia go od ewentualnego powodzenia inwestycji dokonanych z pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży przedmiotowego towaru, jest w istocie doprowadzeniem kontrahenta do niekorzystnego rozporządzenia mieniem za pomocą wprowadzenia go w błąd, a tym samym wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 205 § 1 kk. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 28 lutego 1995 r. AKr 2/95)

Z uwagi na brak pieniędzy w obrocie gospodarczym, powszechną praktyką były transakcje z odroczonym terminem płatności, dzięki czemu osoby nie posiadające większej ilości gotówki mogły sprzedawać zakupiony towar i potem za niego zapłacić. Wielu nieuczciwych przedsiębiorców wykorzystywało to, aby wyłudzić towar. Nie można jednak z góry zakładać, że każdy kto dokonywał takich transakcji, miał zamiar oszukania kontrahenta. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 17 grudnia 1998 r. II AKa 199/98)

Ciekawe orzeczenia z praktyki sądowej na temat oszustwo podatkowego:

1. Porównanie treści art. 76 § 1 k.k.s. i art. 286 § 1 k.k. prowadzi do oczywistego wniosku, że pierwszy z nich jest przepisem lex specialis w stosunku do drugiego. Znamiona przestępstwa z art. 76 § 1 k.k.s. mieszczą się całkowicie w ogólnie ujętym przepisie działania sprawcy przestępstwa z art. 286 § 1 k.k., typizując szczególny rodzaj oszustwa prowadzącego do wyłudzenia nienależnego zwrotu podatkowej należności publicznoprawnej. Niczego nie zmienia w tej ocenie to, że w art. 76 § 1 k.k.s. penalizuje się już samo narażenie na nienależny zwrot podatku, co oznacza przesunięcie progu sprawstwa na zachowanie, które stanowiłoby usiłowanie popełnienia oszustwa w rozumieniu art. 286 § 1 k.k. 2. Aktualnie wystawca faktury niemającej w ogóle odzwierciedlenia w stanie faktycznym, ma także obowiązek uiszczenia podatku VAT. Zatem przepisem, który należy zastosować przy kwalifikacji prawnej czynu polegającego na wyłudzeniu nienależnego zwrotu podatku VAT jest art. 76 § 1 k.k.s. (Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 12 sierpnia 2008 r. V KK 76/2008)

Nie można łączyć skutku wykroczeń skarbowych z art. 76 § 3 k.k.s. z samym wygenerowaniem nierzetelnych faktur, którego to skutku zachowanie Renaty M. i Franciszka M. nie spowodowało, na co zresztą zwrócił uwagę Sąd pytający. Przepis art. 76 § 1 k.k.s. bowiem wymaga, aby poprzez wprowadzenie w błąd właściwego organu, w sposób wskazany w tym przepisie, doszło do narażenia „na nienależny zwrot” należności podatkowej bądź jej nadpłaty. (Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 20 czerwca 2012 r. I KZP 6/2012)

Wystawca fikcyjnej faktury VAT, nie znajdującej odzwierciedlenia w rzeczywistych operacjach gospodarczych i służącej następnie do rozliczenia obowiązków podatkowych w zakresie podatku od towaru i usług przez wystawcę lub odbiorcę tej faktury popełnia wyłącznie przestępstwo skarbowe, które w rozpatrywanym przypadku powinno być kwalifikowane z art. 76 § 1 k.k.s. i z art. 62 § 2 k.k.s. w zw. z art. 7 § 1 k.k.s. Jako przepisy szczególne wyłączają one zastosowanie kwalifikacji z art. 286 § 1 k.k. i z art. 271 § 1 lub 3 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Nie może być przy tym brana pod uwagę reguła z art. 8 § 1 k.k.s. o odrębnym stosowaniu do tego samego czynu przepisów kodeksu karnego i kodeksu karnego skarbowego, gdyż unormowanie to dotyczy tzw. rzeczywistego zbiegu przepisów ustawy (takiego, o jakim mowa też w art. 11 § 2 k.k.), a nie tzw. zbiegu pozornego, czy też pomijalnego, gdy w istocie nie powinno się stosować dwóch lub więcej przepisów ustawy karnej, a tylko jeden – np. w sytuacji gdy stosuje się zasadę lex specialis derogat legi generali. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 13 czerwca 2011 r. II AKa 146/2011)

„Faktura nierzetelna”, o jakiej mowa w art. 62 § 2 k.k.s., to także „faktura fikcyjna”, dokumentująca czynność w ogóle niezaistniałą. W wypadku sprawcy posługującego się „fakturą fikcyjną” wchodzi w grę jedynie odpowiedzialność z art. 62 § 2 k.k.s., gdyż przepis ten jako lex specialis wypiera normę ogólną, czyli art. 271 § 1 k.k. Także porównanie treści art. 76 § 1 k.k.s. i art. 286 § 1 k.k. prowadzi do wniosku, że pierwszy z nich jest przepisem lex specialis w stosunku do drugiego. Znamiona przestępstwa z art. 76 § 1 k.k.s. mieszczą się całkowicie w ogólniej ujętym opisie działania sprawcy przestępstwa z art. 286 § 1 k.k., typizując szczególny rodzaj oszustwa prowadzącego do wyłudzenia nienależnego zwrotu podatkowej należności publicznoprawnej. Niczego nie zmienia w tej ocenie to, że w art. 76 § 1 k.k.s. penalizuje już samo narażenie na nienależny zwrot podatku, co oznacza przesunięcie progu sprawstwa na zachowanie, które stanowiłoby usiłowanie popełnienia oszustwa w rozumieniu art. 286 § 1 k.k. Skoro zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 108 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług wystawca faktury nie mającej w ogóle odzwierciedlenia w stanie faktycznym, ma także obowiązek uiszczenia podatku VAT, to przepisem, który należy zastosować przy kwalifikacji prawnej czynu polegającego na wyłudzeniu podatku VAT jest art. 76 § 1 k.k.s. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 3 lutego 2011 r. II AKa 476/2010)

1. Przedmiotem bezpośredniego działania czynu polegającego na wystawieniu faktury lub rachunku w sposób nierzetelny jest również faktura pusta (fikcyjna) – tj. obrazująca zdarzenie, które nie miało miejsca w rzeczywistości. Wystawca takiej faktury ma obowiązek uiścić podatek należny w niej wykazany (art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług), jednakże odbiorca nie ma prawa do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z tej faktury. Jeżeli zatem odbiorca faktury pustej dokona odliczenia podatku naliczonego, to – bez względu na postać uszczerbku finansowego (uszczuplenie albo nienależny zwrot) – dochodzi do naruszenia dobra chronionego przepisem art. 62 § 2 k.k.s., tj. mienia Skarbu Państwa. W wypadku faktur pustych nie mamy do czynienia z żadnym zdarzeniem gospodarczym, powstanie obowiązku zapłaty podatku znajduje swoją przyczynę w samym fakcie wystawienia faktury. Zachowanie polegające na wystawieniu pustej faktury jest zatem czynem godzącym w dobro prawne chronione przepisami Kodeksu karnego skarbowego, zawsze realizuje znamiona przestępstwa skarbowego z art. 62 § 2 k.k.s., nie wyczerpuje znamion przestępstwa z art. 271 § 1-3 k.k., chyba że fakturę taką wystawiono dla przestępnych celów pozapodatkowych. 2. Konsekwencją przyjęcia, iż przepisy art. 62 § 2 k.k.s. i art. 76 § 1 k.k.s. są przepisami lex specialis w stosunku do przepisów odpowiednio art. 271 k.k., art. 273 k.k. oraz art. 286 § 1 k.k., winno być stwierdzenie, że w tej sytuacji nie może być mowy o idealnym zbiegu przestępstw przewidzianym w art. 8 k.k.s. 3. Przestępstwo z art. 76 k.k.s. jest tzw. przestępstwem oszustwa podatkowego, polegającym na wprowadzeniu w błąd. Znamiona tego przestępstwa mieszczą się całkowicie w ogólniej ujętym opisie działania sprawcy przestępstwa z art. 286 § 1 k.k., typizując szczególny rodzaj oszustwa prowadzącego do wyłudzenia nienależnego zwrotu podatkowej należności publicznoprawnej. Niczego nie zmienia w tej ocenie to, że w art. 76 k.k.s. penalizuje się już samo narażenie na nienależny zwrot podatku, co oznacza przesunięcie progu sprawstwa na zachowanie, które stanowiłoby usiłowanie popełnienia oszustwa w rozumieniu art. 286 § 1 k.k. Narażenie na nienależny zwrot to specyficzne rozporządzenie mieniem przez właściwy organ. Przepis art. 76 k.k.s. obejmuje zachowanie prowadzące do narażenia na niekorzystne rozporządzenie mieniem w ramach regulacji prawa podatkowego, różniące się wskazanym elementem od rozporządzenia z art. 286 k.k.(Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 1 czerwca 2011 r. II AKa 83/2011)

Jeżeli wystawca „fikcyjnej” faktury VAT, niedokumentującej rzeczywistego zdarzenia gospodarczego lub osoba posługująca się taką fakturą wykorzystuje ją do naliczenia należnego podatku VAT, a także określenia innego obowiązku podatkowego (np. podatku dochodowego przez pomniejszenie dochodu), to osoby te godzą w obowiązki podatkowe i odpowiadają za przestępstwo skarbowe z art. 62 § 2 k.k.s. W wypadku, gdy sprawca zmierza do wyłudzenia nienależnego zwrotu podatku VAT, to popełnia przestępstwo skarbowe z art. 76 § 1 k.k.s. Jednak w wypadku, gdy „fikcyjną” fakturę VAT wystawiono wyłącznie dla przestępczych celów pozapodatkowych, np. dla wyłudzenia kredytu lub dotacji dla siebie lub innej osoby albo dla doprowadzenia innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez fingowanie dobrej kondycji gospodarczej i wiarygodności kontrahenta umowy, to wystawca takiej faktury lub osoba posługująca się nią powinny nadal odpowiadać na podstawie przepisów ustawy karnej innej niż k.k.s. (np. z art. 297 k.k. lub z art. 286 § 1 k.k.). (Postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 3 września 2009 r. II AKa 105/2009)