| Zabójstwo, morderstwo, mord, śmierć człowieka. Kancelaria Adwokat Obrońca Łódź radzi.
21898
single,single-post,postid-21898,single-format-standard,ajax_fade,page_not_loaded,,select-child-theme-ver-1.0.0,select-theme-ver-1.6,wpb-js-composer js-comp-ver-4.3.4,vc_responsive

Zabójstwo, morderstwo, mord, śmierć człowieka. Kancelaria Adwokat Obrońca Łódź radzi.

Art.148.

§1.Kto zabija człowieka,

podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 8, karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.

§2.Kto zabija człowieka:

1)ze szczególnym okrucieństwem,

2)w związku z wzięciem zakładnika, zgwałceniem albo rozbojem,

3)w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie,

4)z użyciem materiałów wybuchowych,

podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.

§3.Karze określonej w § 2 podlega, kto jednym czynem zabija więcej niż jedną osobę lub był wcześniej prawomocnie skazany za zabójstwo oraz sprawca zabójstwa funkcjonariusza publicznego popełnionego podczas lub w związku z pełnieniem przez niego obowiązków służbowych związanych z ochroną bezpieczeństwa ludzi lub ochroną bezpieczeństwa lub porządku publicznego.

§4.Kto zabija człowieka pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami,

podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Działanie ze szczególnym okrucieństwem

Działanie ze szczególnym okrucieństwem charakteryzuje się wyjątkowo okrutnym, brutalnym i odrażającym sposobem postępowania realizowanym przez sprawcę przy użyciu takich środków lub działaniem w takich okolicznościach, które zmierzają do zadania ofierze bardzo dotkliwych cierpień fizycznych lub moralnych.

Przy ocenie tego rodzaju czynów, oprócz wymienionego sposobu działania, mieć należy także na uwadze właściwości osoby, na której sprawca dopuścił się przestępstwa (…). (Wyrok Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 28 maja 1979 r. II KR 125/79)

Za szczególnie okrutne (…) uznać należy również takie zachowanie, które jest podejmowane wobec osoby niezdolnej do odczuwania cierpienia psychicznego (np. nieprzytomnej, pozostającej w głębokim odurzeniu alkoholowym lub narkotycznym) wskutek poniżających wypowiedzi sprawcy, a czasem niezdolnej do odczuwania także i cierpienia fizycznego, których zadanie ofierze objęte było zamiarem sprawcy. (Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 31 maja 2007 r. III KK 31/2007)

Zabójstwo popełnione w związku z rozbojem

Układ uzasadniający zakwalifikowanie zabójstwa jako popełnionego w związku z rozbojem (art. 148 § 2 pkt 2 kk) może wystąpić także wtedy, gdy sprawca dopuszcza się zabójstwa czynem odrębnym od rozboju dokonanego przez niego samego lub inną osobę, a więc gdy przestępstwa te pozostają w zbiegu realnym. „Związek” oznacza powiązanie funkcjonalne między przestępstwami zabójstwa i rozboju, nie tylko o charakterze przyczynowo-skutkowym. (Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 6 kwietnia 2005 r. V KK 370/2004)

Zabójstwo człowieka w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie

Pojęcie motywacji zasługującej na szczególne potępienie jest kategorią ogólną (ocenną) zostawioną do uznania sędziowskiego. Praktyka rozumie przez to motywy jaskrawo naganne, wywołujące w społeczeństwie oburzenie, potępienie czy gniew. Oznacza to, że chodzi o motywy wyjątkowo naganne, skoro winny one przekraczać próg „zwykłego” potępienia przestępstwa. Sąd Apelacyjny zalicza do tego zakresu w szczególności zabicie człowieka na zlecenie za opłatą, pozbycie się niewygodnego świadka, dopuszczenie się morderstwa w wyniku dążenia do uzyskania spadku, pozbawienie życia rywala dla pożądanego stanowiska, zabicie człowieka „dla zabawy”, czy nawet bez istotnego wyraźnego motywu. Podziela sąd wypowiedzi zaliczające do tego zakresu także zabójstwa rabunkowe. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 16 stycznia 2002 r. II AKa 308/2001)

Zabójstwo pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami

Istota silnego wzburzenia (afektu fizjologicznego) tym się charakteryzuje, że przeżywany przez sprawcę proces emocjonalny, wynikły ze szczególnej sytuacji motywacyjnej, ogranicza kontrolującą działalność intelektu. Sąd Najwyższy niejednokrotnie podkreślał, że afekt to przeżycie utrudniające kontrolującą funkcję rozumu (wyrok z 20 maja 1965 r. Rw 325/65 OSNKW 1965/10 poz. 114), wskazywał, że sprawca pozostający pod jego wpływem nie kieruje się „przesłankami rozumowymi a wyłącznie względami uczucia, niczym nie hamowanymi” (…) Zastosowanie jednak tej instytucji prawnej do konkretnego sprawcy wtedy tylko jest dopuszczalne, gdy silnemu wzburzeniu nie towarzyszyły przesłanki negatywne, jak nietrzeźwość, dysproporcja pomiędzy czynem przestępnym a doznanym bodźcem uczuciowym (krzywdą), niedostateczny stopień wzburzenia, a w szczególności brak usprawiedliwienia dla powstania stanu silnego wzburzenia w okolicznościach zdarzenia. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 20 października 2009 r. II AKa 201/2009)

Zabójstwo przez zaniechanie

Ponosi odpowiedzialność karną za pomocnictwo do zabójstwa przez zaniechanie (art. 18 § 3 in fine kk w zw. z art. 148 § 1-3 kk), kto sprawując pieczę nad dzieckiem (art. 95 kro) nie przeciwstawia się umyślnemu zamachowi na jego życie, mając taką możliwość. (Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Karna z dnia 17 listopada 2005 r. II KK 218/2005)

Ochrona życia i zdrowia dziecka

Pełna prawnokarna ochrona zdrowia i życia przysługuje dziecku nienarodzonemu od:

a) rozpoczęcia porodu (naturalnego),

b) w wypadku operacyjnego zabiegu cięcia cesarskiego kończącego ciążę na żądanie kobiety ciężarnej – od podjęcia pierwszej czynności medycznej bezpośrednio zmierzającej do przeprowadzenia takiego zabiegu,

c) w wypadku konieczności medycznej przeprowadzenia zabiegu cięcia cesarskiego lub innego alternatywnego zakończenia ciąży – od zaistnienia medycznych przesłanek takiej konieczności. (Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2008 r. I KZP 13/08)

Zamiar, umyślność zabójstwa jak przesłanka ponoszenia odpowiedzialności karnej. Nieumyślne spowodowanie śmierci

Dla przyjęcia, że sprawca działał w zamiarze zabójstwa nie wystarczy ustalenie, że działał on umyślnie, chcąc popełnić jakiekolwiek przestępstwo przeciwko zdrowiu lub przewidując możliwość jego popełnienia na to się godził, lecz konieczne jest ustalenie, że także skutek w postaci śmierci człowieka swym zamiarem obejmował. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1975 r. II KR 59/75)

Każdy przeciętnie doświadczony człowiek wie, że uderzenie nożem w brzuch może powodować nie tylko ciężkie uszkodzenie ciała, ale również skutek śmiertelny. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 8 czerwca 2010 r. II AKa 135/10)

Konstrukcja zamiaru ewentualnego, przyjęta w art. 9 § l k.k., polega na tym, że sprawca realizuje swój cel, który zamierzał osiągnąć, przewiduje też realną możliwość popełnienia przestępstwa i godzi się równocześnie na zaistnienie takiego skutku, jaki w rezultacie jego kierunkowego działania nastąpi. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 2 sierpnia 2000 r. II AKa 140/00)

Przypisując występek z art. 157 § 1 lub § 3 k.k., należy stwierdzić, jakie obrażenia ciała, przyczynowe dla śmierci, zadał sprawca i ustalić, że zostały one zadane umyślnie. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 5 września 1996 r. II AKa 193/96)

Sposób przestępczego działania sprawcy oskarżonego o zabójstwo (strona przedmiotowa jej czynu) ma tak istotne znaczenie dlatego, że w tego rodzaju sprawie jest jedną z głównych przesłanek przyjęcia lub odrzucenia zamiaru zabójstwa. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 1984 r. IV KR 52/84)

Istotne znaczenie dla przyjęcia, że sprawca dopuścił się zabójstwa z zamiarem ewentualnym może mieć tło i powody zajścia, osobowość oraz pobudki działania sprawcy, jego stosunek do pokrzywdzonego, rozmiary użytego narzędzia i siła z jaką zadano cios, rodzaj doznanych przez pobitego obrażeń ciała oraz inne jeszcze okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że oskarżony chcąc spowodować uszkodzenie ciała, zgodą swoją, stanowiącą realny proces psychiczny towarzyszący czynowi, obejmował tak wyjątkowo ciężki możliwy skutek, jakim jest śmierć ofiary. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 1981 r. III KR 242/81)

Pozostawienie ciężko pobitej ofiary bez najmniejszej próby udzielenia jej pomocy może być również elementem godzenia się na śmierć pokrzywdzonego. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 listopada 1980 r. III KR 351/80)

W sytuacji gdy sprawca śmierci człowieka zaprzecza (co jest regułą) swemu zamiarowi zabójstwa, istnienie tego zamiaru lub jego brak, może być ustalony przede wszystkim na podstawie analizy najbardziej uchwytnych, widocznych elementów zachowania się sprawcy. Do tych zaś należą okoliczności przedmiotowe czynu. Nie oznacza to lekceważenia innych okoliczności, takich jak np.: charakter i usposobienie sprawcy, jego poziom umysłowy, reakcje emocjonalne i zachowanie się w stosunku do otoczenia, tło i powody zajścia, stosunek do pokrzywdzonego. Pojęcie „ustaleń faktycznych” na gruncie prawa karnego nie może być rozumiane wąsko w tym sensie, iż obejmuje tylko ustalenia odnoszące się do czysto wykonawczych elementów zachowania się sprawcy czynu zabronionego. Pojęcie to obejmuje całość ustaleń w zakresie strony przedmiotowej i podmiotowej czynu, zaś w przypadku przestępstw kwalifikowanych także ustalenie jednoznacznie wskazujące, że takie właśnie przestępstwo zaistniało. Zatem w przypadku zbrodni określonej w art. 148 § 2 pkt 1 k.k. ustalenie, iż sprawca dokonał zabójstwa ze szczególnym okrucieństwem, musi być zawarte w wyroku w postaci jednoznacznej formuły słownej, natomiast nie może być, z nieuniknioną w takim wypadku dowolnością, wyinterpretowywane z ustaleń odnoszących się do modus operandi sprawcy przestępstwa. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 14 maja 2002 r. II AKa 141/02)

Ustalenia dotyczące zamiaru muszą być wnioskiem koniecznym, wynikającym z analizy całokształtu przedmiotowych i podmiotowych okoliczności zajścia, a w szczególności ze stosunku sprawcy do pokrzywdzonego, jego właściwości osobistych i dotychczasowego trybu życia, pobudek oraz motywów działania, siły ciosu, głębokości, kierunku rany i rozmiarów użytego narzędzia oraz z wszelkich innych przesłanek wskazujących na to, że sprawca, chcąc spowodować uszkodzenie ciała, zgodą swą, stanowiącą realny proces psychiczny, obejmował tak wyjątkowo ciężki skutek, jakim jest śmierć ofiary. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 15 marca 2001 r. II AKa 28/01)

Doświadczenie życiowe i zasady logiki nie są dowodami na podstawie których można uznać za udowodnione okoliczności, podlegające udowodnieniu. Doświadczenie życiowe i zasady logiki są niezbędne w procesie oceny dowodów, nie mogą ich jednak zastępować. Użycie narzędzia mogącego spowodować śmierć człowieka samo przez się nie decyduje jeszcze o tym, że sprawca działał w zamiarze zabicia człowieka, chociażby w zamiarze ewentualnym. Wprawdzie rodzaj użytego narzędzia oraz siła i umiejscowienie ciosów są elementami dowodowymi, które częstokroć mogą prawie jednoznacznie świadczyć o zamiarze zabójstwa, jednakże w żadnym wypadku nie można sumie tych elementów nadawać waloru dowodów automatycznie przesądzających, że sprawca działał w takim właśnie zamiarze, lecz należy zawsze sięgać również do innych okoliczności czynu, ponieważ dopiero uwzględnienie wszystkich składników zdarzenia pozwala prawidłowo ustalić, jaki był rzeczywisty zamiar sprawcy. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 9 listopada 2010 r. II AKa 270/10)

Użycie narzędzia mogącego spowodować śmierć człowieka i lokalizacja urazu same przez się nie decydują o tym, że sprawca działał w zamiarze zabicia człowieka, chociażby w zamiarze ewentualnym, bowiem – jak wskazano wcześniej – za takim przyjęciem powinny przemawiać jeszcze inne przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, w ich całokształcie. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 16 listopada 2010 r. II AKa 188/10)

Z samego faktu umyślnego nawet i z chęci zemsty, czy też jak to określa sąd pierwszej instancji „swoistego ukarania”, dwukrotnego uderzenia nożem nie wynika jeszcze zamiar oskarżonego pozbawienia życia pokrzywdzonego. W zachowaniu się oskarżonego nie wystąpiły wypowiedzi mogące świadczyć o takowym zamiarze. Uderzenia zadane przez oskarżonego, choć uczynione nożem, nie miały na celu pozbawienia ofiary życia także i z tych przyczyn, że zadane zostały ze średnią siłą, drugi z ciosów (doprowadził do uszkodzenia serca) nie był ciosem mierzonym w serce w okolicznościach świadczących o precyzji zadania go, wreszcie – sprawca bezpośrednio po zajściu nie zachował się w sposób wskazujący na zamiar zabójstwa. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 21 października 2010 r. II AKa 91/10)

Wniosek dotyczący zamiaru zabójstwa (choćby ewentualnego) nie może opierać się na samym tylko fakcie użycia niebezpiecznego narzędzia oraz sposobu działania polegającego zwłaszcza na godzeniu w ważne dla życia okolice ciała pokrzywdzonego, lecz powinien znaleźć potwierdzenie w całokształcie okoliczności czynu oraz cechach osobowości sprawcy. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 30 maja 1995 r. II AKr 153/95)

Samo ranienie nożem nie świadczy wystarczająco o zamiarze zabójstwa. Formę winy umyślnej należy oznaczyć w wyroku. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 3 października 1996 r. II AKa 233/96)

O zamiarze sprawcy można, a nawet należy wnioskować na podstawie uzewnętrznionych przejawów jego zachowania się, zaś użycie niebezpiecznego narzędzia przez zadanie nim ciosów w ważne dla życia ludzkiego organy lub części ciała może wskazywać na istnienie zamiaru (co najmniej ewentualnego) dokonania zabójstwa człowieka, jednakże same te okoliczności nie są wystarczające do przyjęcia takiego zamiaru. Dla przyjęcia zamiaru sprawcy usiłowania zabójstwa nie są wystarczające tylko przesłanki przedmiotowe, lecz niezbędne jest także rozważenie przesłanek natury podmiotowej, jak i tła i powodów zajścia, pobudek działania sprawcy, stosunku do pokrzywdzonego, osobowości i charakteru sprawcy, jego dotychczasowego trybu życia, zachowania się przed i po popełnieniu czynu oraz innych okoliczności, z których niezbicie wynikałoby, że oskarżony chcąc spowodować uszkodzenie ciała, swą zgodą stanowiącą realny proces psychiczny, towarzyszący czynowi, obejmował tak wyjątkowo ciężki możliwy skutek jakim jest śmierć ofiary. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 1985 r. I KR 320/84)

Jakkolwiek sam rodzaj zadanego ciosu i jego lokalizacja z reguły nie mogą stanowić wyłącznej przesłanki do uznania, że sprawca działał z zamiarem zabójstwa, to jednak wtedy, gdy ciosy (kopanie) zadawane bez używania szczególnie niebezpiecznego narzędzia, ale z dużą siłą i agresywnością, ponawiane są wielokrotnie i godzą w tak ważną część ciała, jak głowa, może to stanowić dostateczny dowód działania sprawcy z zamiarem zabójstwa (bezpośrednim lub wynikowym); przedmiotowo bowiem śmierć będzie normalnym skutkiem tego rodzaju działania, podmiotowo zaś kierunkowość czynu jest uzewnętrzniona wielokrotnym powtarzaniem czynności wykonawczych. Jest rzeczą powszechnie znaną, że stan upojenia alkoholowego osłabia ogólną sprawność organizmu oraz prawidłowe funkcjonowanie jego poszczególnych organów, jeżeli więc sprawca przestępstwa przeciwko życiu lub zrowiu ma świadomość, że będący przedmiotem jego ataku człowiek znajduje się w takim stanie, to godzi się i na to, iż skutki jego czynu mogą być powiększone w wyniku osłabionej odporności i sprawności organizmu tego człowieka. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1975 r. II KR 270/74)

Nastawienie psychiczne oskarżonej do czynu, a zatem jego skutku w postaci śmierci pokrzywdzonego, niezwykle czytelnie oddają okoliczności zdarzenia, rodzaj użytego narzędzia i sposób posłużenia się nim. Wszak oskarżona będąc zdenerwowana na męża i to z bardzo błahego powodu zaatakowała go znienacka, od tyłu, gdy nie mógł się bronić, największym spośród posiadanych w domu noży, zadając cios w plecy z tak ogromną siłą, że długość kanału rany wynosiła 16 – 18 cm, uszkodzone zostały liczne newralgiczne dla życia organy, a nawet doszło do nacięcia żebra w linii mostkowej na przedniej części klatki piersiowej. Tak zadany cios nie sposób uznać za przypadkowy, czy zmierzający do nastraszenia pokrzywdzonego. Był on wyrazem wyładowania złości oskarżonej na pokrzywdzonym i chwilowym, bo nagłym, zamiarem jego zabicia, a nie spowodowania obrażeń z art. 156 § 1 pkt 2 kk. Opamiętanie wprawdzie nadeszło, gdy zorientowała się, że mąż traci przytomność, ale może ono być traktowane w tej sprawie jedynie jako okoliczność rzutującą na wymiar kary, a nie na ocenę w sferze zamiaru. Nie bez znaczenie jest tu fakt, że oskarżona była w stanie nietrzeźwym. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 28 kwietnia 2011 r. II AKa 70/11)

Zadanie trzech ciosów nożem w klatkę piersiową człowieka zwykle powoduje skutek śmiertelny, bo łatwość przeniknięcia narzędzia w głąb klatki piersiowej ofiary i uszkodzenia znajdujących się tam ważnych dla życia organów ciała sprawia, że skutek śmiertelny takiego działania jest bardzo prawdopodobny. Skoro zaś oskarżona mimo to takie właśnie działanie podjęła, to słusznie przy-jęto, że godziła się na śmierć swego męża, którego raniła. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 23 marca 2010 r. II AKa 19/10)

Wielokrotne kopnięcie człowieka w okolice ciała, zawierające ważne dla życia organy i to kopanie ciężkimi butami, w tym uderzenie obcasem buta z góry w głowę, miażdżące kości czaszki świadczy, że zamiarem sprawcy było spowodowanie śmierci ofiary jako skutku, którego sprawca nie mógł sobie nie uświadamiać, czy przewidywać. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 27 lutego 1992 r. II AKr 181/91)

Zadanie kilkudziesięciu uderzeń grubym kołkiem w różne okolice ciała denatki, w tym w głowę, póki denatka nie przestała się poruszać, świadczy wystarczająco, że oskarżony czyniąc to, przewidywał możliwość pozbawienia denatki życia i na to się godził; działając tak nie sposób skutku owego sobie nie uświadamiać. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 17 czerwca 1992 r. II AKr 96/92)

Głębokość zadanej rany, jej umiejscowienie, wskazują na to, iż cios został zadany z dużą siłą i skierowany w miejsce, gdzie znajdują się narządy szczególnie ważne dla życia człowieka i wrażliwe na wszelkiego rodzaju uszkodzenia, a zwłaszcza tak ostrym nożem i z taką siłą, z czego oskarżony musiał zdawać sobie sprawę nawet przy jego upośledzeniu umysłowym. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 1981 r. I KR 268/81)

Nie można podzielić oceny sądu meriti, że za przyjęciem zamiaru ewentualnego zabójstwa przemawia to, iż oskarżony „nie analizował usytuowania pokrzywdzonego”, wyprowadzając cios. Zdaniem sądu odwoławczego brak premedytacji działania w określone miejsce na klatce piersiowej zdaje się świadczyć o zamiarze spowodowania ciężkich obrażeń ciała, bowiem jest to jedyny nasuwający się wniosek z faktu uderzenia na oślep nożem kuchennym w brzuch, lecz nie dowodzi zamiaru zabójstwa. Brak dowodów świadczących o sile ciosu, głębokości rany, ilości utraconej krwi przez pokrzywdzonego nie mogą prowadzić do negatywnych dla oskarżonego wniosków, zwłaszcza że – jak wynika z opinii biegłego – czasem niezbędnym do udzielenia pomocy pokrzywdzonemu był czas 3 do 6 godzin, co mogłoby świadczyć o braku masywnego krwotoku, a pośrednio o sile ciosu. Zachowanie polegające na zadaniu jednego ciosu nożem w przypadkowe miejsce w prawe podżebrze i spowodowanie rany kłutej z uszkodzeniem wątroby, krwawieniem wewnętrznym, które to obrażenia spowodowały chorobę realnie zagrażającą życiu, wyczerpały znamiona przestępstwa z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.k. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 15 kwietnia 2011 r. II AKa 77/11)

O zamiarze pozbawienia życia człowieka mogą świadczyć nie tylko słowa wyartykułowane przez oskarżonego, ale i wypowiedzi samego pokrzywdzonego, który zaraz przed ugodzeniem go nożem wyraźnie sygnalizuje jakie mogą być konsekwencje takiego działania z użyciem niebezpiecznego przedmiotu. Słowa pokrzywdzonego skierowane do oskarżonego: „Co Ty chcesz mnie zabić” i postawa oskarżonego, który mimo nich dalej kontynuował atak, wskazują na to, że przewidywał on możliwość pozbawienia życia pokrzywdzonego i na to się godził. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 24 lutego 2011 r. II AKa 35/11)

Szczególne okrucieństwo jako okoliczność obciążająca zabójcę

O okrucieństwie jako okoliczności obciążającej, należy mówić wtedy, gdy jest ono wykładnikiem cech podmiotowych oskarżonego, jego stosunku do pokrzywdzonego, czy do przestępczego działania jako środka do osiągnięcia jakiegoś celu. W takim zaś rozumieniu tego słowa bardziej okrutne może być zabójstwo bezkrwawe, np. otrucie, niż zabójstwo związane z masakrowaniem głowy, jeśli sprawca pierwszego będzie działał z premedytacją dla osiągnięcia jakichś swoich niskich celów, sprawca zaś drugiego bez niskich pobudek i w stanie reakcji emocjonalnej o charakterze silnego wzburzenia. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 1978 r. II KR 242/78)

Dla przyjęcia, że konkretne zabójstwo popełnione zostało ze szczególnym okrucieństwem, konieczne jest ustalenie, że sprawca, zamierzając pozbawić inną osobę życia, podjął takie działania, których charakter i intensywność wykraczały poza potrzebę realizacji zamierzonego skutku, w szczególności gdy są one całkiem niepotrzebne do osiągnięcia tego skutku. Chodzi w szczególności o takie sposoby, przy których sprawca, poza czynnością prowadzącą wprost do pozbawienia życia innego człowieka, wykonuje – jeszcze przed pozbawieniem życia tej osoby - czynności powodujące „zbędne” jej cierpienie, zarówno fizyczne (np. tortury), jak i psychiczne – np. „pozorowana egzekucja”, torturowanie w obecności ofiary osób najbliższych dla niej itp.

Przeciąganie ostrzem po szyi pokrzywdzonego nie mogło spowodować poważnych obrażeń, było jednak symulowaniem podcinania gardła. Zachowanie oskarżonych było więc „szczególnie okrutne”, skoro cechowały je wyjątkowo wysoka intensywność przemocy i cierpień wynikająca z dręczenia pokrzywdzonego nie tylko „ponad potrzeb” osiągnięcia celu, ale i ponad wszelkie dające się zrozumieć odruchy. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 13 grudnia 2001 r. II AKa 168/00)

Szczególnym okrucieństwem zabójstwa jest zadanie ofiarze cierpień ponad zakres niezbędny do osiągnięcia celu, torturowanie jej, poniżanie, dręczenie. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 12 września 2002 r. II AKa 220/02)

Określenie „ze szczególnym okrucieństwem” to określenie pojemne i złożone; w przypadku art. 148 § 2 k.k. oznacza więcej niż typowo naganny sposób pozbawienia życia innej osoby, chodzi więc o szczególnie drastyczny i brutalny sposób działania, powodowanie śmierci na raty, połączone z zadawaniem ofierze niepotrzebnych dodatkowych cierpień, torturowanie, maltretowanie, męczenie, zabicie w sposób okrutny. Sposób zabicia człowieka w myśl tego przepisu wiąże się zatem z dodatkowymi cierpieniami, zbędnymi z punktu widzenia osiągnięcia skutku w postaci śmierci. Mając powyższe na uwadze, należało dojść do wniosku, że C.Ł. dopuścił się w czynie opisanym w pkt. 1 zbrodni zabójstwa ze szczególnym okrucieństwem, tj. przestępstwa z art. 148 § 2 k.k. Materiał dowodowy zebrany w sprawie dostarczył przekonywujących dowodów, że oskarżony używał dwóch noży, którymi zadał osiem ran klatki piersiowej, a także wbił kołek drewniany w klatkę piersiową jeszcze za życia ofiary na głębokości ok. 20 cm, przebijając „na wylot” płuco. Ciosy zadawane były ze znaczną siłą o czym świadczy to, że jeden z noży miał zagięcie metalowego ostrza. Również fakt podpalenia zwłok świadczył o znacznej determinacji oskarżonego w pozbawieniu życia H.Ś. Ponadto pokrzywdzona doznała obrażeń w postaci złamania żeber, co mogło powstać w wyniku kopania lub tzw. kolankowania. Wszystkie te okoliczności dodatkowo w powiązaniu z właściwościami fizycznymi ofiary (niedołężna staruszka w wieku 87 lat) prowadzą do wniosku, że działanie oskarżonego nacechowane było „szczególnym okrucieństwem” w rozumieniu art. 148 § 2 pkt 1 k.k. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 19 września 2002 r. II AKa 182/02)

Usiłowanie zabójstwa

Odnosząc się do kwestii kwalifikacji prawnej czynu oskarżonego z art. 148 § 2 pkt 2 k.k., przypomnieć należy, że warunkiem odpowiedzialności na podstawie art. 148 § 2 k.k. jest dokonanie (usiłowanie) zabójstwa w związku z popełnieniem innego, wymienionego w nim przestępstwa, co oznacza przede wszystkim, że zabójstwo takie popełnione zostaje w czasie i miejscu dokonania (usiłowania), „wzięcia zakładnika”, „rozboju” lub „zgwałcenia”, jednakże zawarty w tym przepisie zarzut „zabija człowieka w związku” z popełnieniem innego przestępstwa, wskazuje na istnienie jakiegoś związku rzeczowego między zabójstwem a tym innym przestępstwem, uzasadnia tezę, że przepis ten ma zastosowanie również w sytuacjach, gdy nie zachodzi jedność miejsca i czasu popełnienia zabójstwa i jednego z wymienionych w nim przestępstw. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 18 listopada 2004 r. II AKa 314/04)

Motywacja zasługująca na szczególne potępienie

Motywacja zasługująca na szczególne potępienie to motywacja, która w rozumieniu powszechnym jest jaskrawo naganna, wywołuje silne reakcje repulsywne w społeczeństwie, takie jak oburzenie, potępienie, gniew. Oznacza ona działanie z motywów zasługujących na szczególne napiętnowanie, a więc ocenianych wyjątkowo negatywnie. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 27 kwietnia 1999 r. II AKa 12/99)

Zabójstwo pod wpływem afektu, silnego wzburzenia

Pierwszym warunkiem do zastosowania przepisu art. 225 § 2 k.k. jest ustalenie przez sąd orzekający istnienia afektu tak silnego, że ograniczającego kontrolną – w stosunku do uczuć – rolę rozumu sprawcy. W tym stanie psychicznym uczucia biorą górę i sprawca, mimo iż rozum nakazywałby mu niepodejmowanie działania mającego na celu pozbawienia życia innego człowieka, kierując się w przeważającej mierze uczuciami, działanie takie podejmuje.

Drugim warunkiem jest ustalenie, że sytuacja konfliktowa, jaka doprowadziła do stanu afektywnego, nie wynika wyłącznie z jego winy. Inaczej bowiem należy oceniać z punktu widzenia społecznego sytuacje konfliktowe, które powstają z przyczyn niezawinionych przez sprawcę, a inaczej te, które wywołał on sam. Sytuacja konfliktowa wywołana przez sprawcę może być przez niego samego zażegnana i tym samym utrzymywanie jej i ewentualny rozwój zależny jest od woli samego sprawcy. I w tym nawet wypadku należy jeszcze rozważyć, czy rozwój sytuacji konfliktowej wywołanej przez sprawcę nie nabrał kierunku przez niego nieprzewidzianego, np. z powodu działania innych osób, które przez swoje zachowanie wpłynęły na rozwój sytuacji konfliktowej tak, że jej dalszy tok pozostawał już poza możliwościami wpływu sprawcy.

Trzecim warunkiem do zastosowania przepisu art. 225 § 2 k.k. jest uznanie przyczyn powstania sytuacji konfliktowej za społecznie usprawiedliwione w warunkach danego przypadku. Błahe przyczyny sytuacji konfliktowej nie mogą być poważnie traktowane jako źródło powstania i narastania afektu prowadzące aż do popełnienia jednej z najcięższych zbrodni, jaką jest zabójstwo. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1968 r. IV KR 110/68)

Afekt fizjologiczny (psychologiczny) tym jest – między inymi – znamienny, że proces emocjonalny tak dalece ogranicza kontrolującą działalność rozumu, iż nie sposób wymagać od sprawcy równoczesnego czynowi dokonywania choćby jakiejś z grubsza wziętej „klasyfikacji” uczuć, jakie legły u podstaw pobudki jego działania. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1970 r. IV KR 93/70)

Tzw. afekt stanowi nagła, niemalże odruchowa reakcja na zdarzenie stanowiąca szczególny, trudny do opanowania impuls sprawczy dla zachowania niezgodnego z prawem. (Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 2011 r. II KK 71/11)

(…) silne wzburzenie, pod wpływem którego sprawca dokonuje zabójstwa, musi być usprawiedliwione okolicznościami zewnętrznymi, pochodzącymi od ofiary. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 września 1972 r. II KR 116/72

Afekt jest zjawiskiem nagłym, reakcją na fakty, które dotykają sprawcy. Nie może być zatem mowy o afekcie, gdy sprawca staje się agresywny, zanim jakiekolwiek fakty zaistniały. Możliwość przyjęcia uprzywilejowanej kwalifikacji czynu (…) nie może wypływać z cech charakteru ofiary, jej trybu życia, ale z faktów, które wywołały stan silnego wzburzenia u sprawcy. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 października 1984 r. I KR 247/84)

Silne wzburzenie jest kategorią prawną i powinnością Sądu jest ustalenie, czy występowało w danym wypadku czy też nie oraz, czy było usprawiedliwione okolicznościami. W szczególności idzie o takie sytuacje, gdy sprawca działa w porywie uczuciowym, burzącym gwałtownie i z niezwykłą siłą jego równowagę psychiczną, przy czym działanie to jest zazwyczaj reakcją na ciężką krzywdę doznaną ze strony osoby, na której życie sprawca się targnął. Silne wzburzenie mogą usprawiedliwiać tylko takie okoliczności, które je wywołały i dlatego czyn sprawcy zasługuje na mniejsze potępienie moralne, zaś przez ustawodawcę jest traktowany jako uprzywilejowany typ przestępstwa z (…) – zabójstwa w afekcie. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 1988 r. II KR 92/88)

Analiza okoliczności usprawiedliwiających silne wzburzenie z punktu widzenia norm etycznych jest wtórną i poprzedzona musi być odniesieniem, czy sprawca w ogóle działał w stanie afektu fizjologicznego, wytrącającego psychikę człowieka do tego stopnia z równowagi, w związku z czynnikami zewnętrznymi, że był to wyłączny motor działania sprawcy. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 6 kwietnia 2000 r. II AKa 40/00)

Samo wystąpienie silnego wzburzenia nie uzasadnia przyjęcia kwalifikacji prawnej z art. 148 § 2 k.k., bowiem następuje to dopiero wtedy, gdy sprawca działa pod wpływem silnego wzburzenia, ale usprawiedliwionego okolicznościami. Żądanie ustawy, by silne wzburzenie było usprawiedliwione okolicznościami, należy rozumieć w ten sposób, że zastosowanie art. 148 § 2 k.k. uzasadnia nie każdy afekt, lecz tylko taki, który powstał w wyniku szczególnej sytuacji motywacyjnej i to takiej, która uzasadnia jego powstanie, a tym samym „usprawiedliwia” działanie sprawcy. Kodeks więc odwołuje się do oceny moralnej działania w afekcie, uznając – ze względu na nią – pewne wypadki działania w afekcie nie zasługujące na mniejsze potępienie, inne zaś nakazuje traktować jako zwykłe zabójstwo określone w art. 148 § 1 k.k. (patrz wyrok SN z dnia 5 sierpnia 1971 r., sygn. akt IV Kr 144/71, OSNKW 1972, z. 1, poz. 8). Ocena ta winna odwoływać się do kryteriów obiektywnych, a nie tylko do subiektywnego odczucia sprawcy i musi być nie tylko motywacyjnie zrozumiała, lecz także z punktu widzenia etyczno-moralnego wskazująca, iż sprawca zasługuje na mniejsze potępienie. Nadto, warunkiem zastosowania art. 148 § 2 k.k. jest istnienie rozsądnej współmierności między czynem sprawcy a doznaną przez niego krzywdą, która stan ten wywołała (patrz wyrok SN z dnia 17 maja 1972 r., sygn. akt III Kr 64/72, OSNKW 1972, z. 10, poz. 159). (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 25 lutego 1998 r. II AKa 12/98)

Zabójstwo z afektu jest typem uprzywilejowanym ze względu na procesy motywacyjne i przeżycia emocjonalne towarzyszące działaniu sprawcy. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 1997 r. IV KKN 464/96)

Okoliczności usprawiedliwiających stan silnego wzburzenia nie można doszukiwać się tylko w cechach charakteru sprawcy, w jego predyspozycjach psychicznych z powodu odchyleń od normy czy to w sferze intelektu, czy to w sferze emocjonalnej. Okoliczności te istnieć muszą poza sprawcą, w zjawiskach zewnętrznych, na które silne wzburzenie i podjęte pod jego wpływem działanie jest reakcją współmierną do wywołującej ją przyczyny. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 1977 r.V KR 228/76)

Nie można uznać za usprawiedliwione silnego wzburzenia, pod wpływem którego dokonano zabójstwa, jeżeli powstało ono na tle konfliktu, do którego w znacznej mierze przyczynił się sam sprawca. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 1974 r. IV KR 87/74)

Zabójstwo pod wpływem alkoholu(po pijaku), narkotyków

Stan nietrzeźwości oskarżonego jest okolicznością wyłączającą możliwość przyjęcia, że oskarżony działał pod wpływem wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami, (…) stan nietrzeźwości bowiem nigdy nie może być podciągnięty pod pojęcie okoliczności usprawiedliwiających. (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 1972 r. III KR 54/72)

Możliwe jest zastosowanie art. 148 § 4 k.k. do osoby działającej w stanie nietrzeźwości, ale tylko wówczas, gdy silne wzburzenie usprawiedliwione okolicznościami mogłoby powstać również bez odurzenia alkoholowego. Również możliwe jest przyjęcie, że sprawca dopuścił się zabójstwa w stanie silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami oraz w stanie ograniczonej w stopniu znacznym poczytalności, ale tylko wówczas, gdy silne wzburzenie wywołane zostało okolicznościami innymi od tych, które spowodowały stan ograniczonej poczytalności w stopniu znacznym. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 9 marca 1999 r. II AKa 5/99)

Związek zabójstwa z zgwałceniem

Związek zabójstwa ze zgwałceniem (art. 148 § 2 pkt 2 k.k.) oznacza wszelką łączność przedmiotową lub podmiotową obu przestępstw, a zwłaszcza dokonanie zabójstwa dla uniknięcia rozpoznania przez ofiarę; nie ma znaczenia, że sprawca po zgwałceniu najpierw ograbił ofiarę, a potem dopiero podjął próbę pozbawienia jej życia. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 16 lutego 2000 r. II AKa 5/00)

Trzeba również pamiętać o tym, że cele kary w zakresie jej społecznego oddziaływania zostają spełnione wówczas, gdy wymierzona przez sąd kara jest zgodna z powszechnym poczuciem sprawiedliwości, a więc jest karą społecznie sprawiedliwą (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 1977 r. I KR 91)