| Odwołanie darowizny
22290
post-template-default,single,single-post,postid-22290,single-format-standard,ajax_fade,page_not_loaded,,select-child-theme-ver-1.0.0,select-theme-ver-1.6,wpb-js-composer js-comp-ver-4.3.4,vc_responsive

Odwołanie darowizny

Odwołanie darowizny

Kilka dni temu w kancelarii pojawili się klienci, którzy przedstawili mi następujący stan faktyczny: w dniu 01.01.2014 roku powodowie w osobach Mariana i Aliny małżonków K. wnieśli pozew w przedmiocie odwołania darowizny, którą uprzednio dokonali na rzecz swojej córki Barbary T oraz zięcia (męża Barbary T.). Umowa darowizny została sporządzona w formie aktu notarialnego. W postepowaniu w przedmiocie sposobu realizowania kontaktów dziecka z dziadkami sad ustalił, iż pozwany świadomie dąży do zerwania więzi swojej córki z dziadkami.

W przedstawionym stanie faktycznym zastosowanie znajdąprzepisy 888-902 kodeksu cywilnego (zwanego dalej k.c.) regulujące umowę darowizny, a także przepisy405-414 k.c. regulujące instytucję bezpodstawnego wzbogacenia (zgodnie bowiem z treścią art. 898 § 2 k.c. zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie obdarowany ponosi odpowiedzialność na równi z bezpodstawnie wzbogaconym, który powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu).

Zgodnie z treścią art. 890 § 1. oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jednakże umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione. Zgodnie z § 2 w/w artykułu przepisy powyższe nie uchybiają przepisom, które ze względu na przedmiot darowizny wymagają zachowania szczególnej formy dla oświadczeń obu stron. Oznacza to, że jeżeli odrębne przepisu wymagają od oświadczeń woli określonej formy (np. aktu notarialnego) wówczas przepisy dotyczące ważności umowy darowizny w dowolnej formie nie mają zastosowania.W przypadku nieruchomości jest to artykuł 158 k.c. – zobowiązujący przeniesienie własności od aktu notarialnego (umowa musi być zawarta w formie aktu notarialnego). Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. Zgodnie bowiem z treścią art. 172 ust. 4 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych umowa zbycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.

Ustawodawca w przepisach regulujących umowę darowizny przewidział sytuacje, w których może dojść do odwołania darowizny. Co do zasady możliwość odwołania darowizny jest uzależniona od zachowania obdarowanego względem darczyńcy lub też sytuacją majątkową, w której znalazł się darczyńcy, jak również od faktu czy darowizna została wykonana czy też nie.

DAROWIZNA NIEWYKONANA

Zgodnie z treścią art. 896 k.c. Darczyńca może odwołać darowiznę jeszcze nie wykonaną, jeżeli po zawarciu umowy jego stan majątkowy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo bez uszczerbku dla ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych.

 

DAROWIZNA WYKONANA

Zgodnie z treścią art. 897 k.c.jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia.

Przedstawiony opis stanu faktycznego wskazuje, iż pozwany Marek T. po śmierci swojej żony Barbary T. utrudnia powodom (dziadkom małoletniej – Mai T.) kontakty z wnuczką. Wobec czego rozważyć należy, inną podstawę uzasadniającą odwołanie wykonanej darowizny – rażącej niewdzięczności.

Zgodnie  z treścią art. 898 k.c. § 1. Darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.
Wobec treści powyższego przepisu uprawnienie do odwołania darowizny jest uzależnione od dopuszczenia się „rażącej niewdzięczności” obdarowanego (pozwanego Marka T.) wobec darczyńców (Mariana i Aliny małżonków K.). Musi to być zachowanie obdarowanego a nie osoby trzeciej. Nie stanowi podstawy odwołania darowizny w oparciu o komentowany przepis zachowanie noszące znamiona rażącej niewdzięczności, które wystąpiło przed zawarciem umowy. Nie ma też ogólnej reguły pozwalającej na uznanie zachowania obdarowanego wobec darczyńcy za rażącą niewdzięczność uzasadniającą odwołanie darowizny. Ustawodawca w żaden sposób nie definiuje pojęcia „rażącej niewdzięczności” wobec czego posiłkować należy się na literaturze, judykaturze czy doktrynie przedmiotu.

Oceniając czy obdarowanydopuścił się niewdzięczności wobec darczyńców i czy była to niewdzięczność rażąca, należy rozpatrywać okoliczności konkretnej sprawy. Przy dokonywaniu oceny zachowania obdarowanego trzeba także uwzględniać zachowanie darczyńcy. Można natomiast wskazać, iż pod pojęcie rażącej niewdzięczności podpada tylko takie zachowanie obdarowanego skierowane bezpośrednio lub nawet pośrednio przeciwko darczyńcy, które obiektywnie musi być uznane za wysoce niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę. Wchodzi tutaj w grę przede wszystkim popełnienie przez obdarowanego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub czci albo przeciwko majątkowi darczyńcy oraz o naruszenie przez obdarowanego spoczywających na nim obowiązków wynikających ze stosunków osobistych, w tym również rodzinnych, łączących go z darczyńcą, oraz obowiązku wdzięczności. Rażącą niewdzięczność musi przy tym cechować znaczne nasilenie złej woli obdarowanego, skierowanej na wyrządzenie darczyńcy krzywdy czy szkody majątkowej. Czynami o rażącej niewdzięczności są z pewnością odmówienie pomocy w chorobie, odmowa pomocy osobom starszym, rozpowszechnianie uwłaczających informacji o darczyńcy, pobicia czy ciężkie znieważenia. Zachowanie, o którym wyżej mowa, może być uznane za wyczerpujące znamiona rażącej niewdzięczności, jeżeli będzie świadomym, rozmyślnym naruszeniem podstawowych obowiązków. Znamion rażącej niewdzięczności nie wyczerpują natomiast czyny nieumyślne obdarowanego, czy drobne czyny umyślne, jeżeli nie wykraczają one poza zwykłe konflikty rodzinne, incydentalne sprzeczki, zwykłe przypadki życiowych konfliktów.

W przedstawionym stanie faktycznym właściwy sąd rejonowy rozstrzygając sprawę z wniosku Mariana i Aliny K. w przedmiocie ustalenia kontaktów z małoletnią Mają T. (wnuczką) ustalił, iż pozwany świadomie dąży do zerwania więzi swojej córki z dziadkami.Utrudnianie kontaktów z wnukiem może być traktowane jako przejaw rażącej niewdzięczności, która z kolei może stanowić podstawę odwołania darowizny.