| Wyłączenie i ograniczenie odpowiedzialności za przestępstwo fałszywych zeznań
22538
single,single-post,postid-22538,single-format-standard,ajax_fade,page_not_loaded,,select-child-theme-ver-1.0.0,select-theme-ver-1.6,wpb-js-composer js-comp-ver-4.3.4,vc_responsive

Wyłączenie i ograniczenie odpowiedzialności za przestępstwo fałszywych zeznań

EL10

Wyłączenie i ograniczenie odpowiedzialności za przestępstwo fałszywych zeznań

Za czyn polegający na zeznawaniu nieprawdy lub zatajaniu prawdy w toku składania zeznań mających służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy przepisy kodeksu karnego przewidują karę pozbawienia wolności do lat trzech. Należy jednak podkreślić, iż te same przepisy regulują szereg możliwości uchylenia odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań oraz ograniczenia tej odpowiedzialności.


Podstawowym obowiązkiem organu przyjmującego zeznanie jest pouczenie przesłuchiwanego o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Obowiązek ten uregulowany został we wszystkich ustawach proceduralnych, takich jak kodeks postępowania karnego, kodeks postępowania cywilnego czy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W sytuacji, gdy organ nie dopełni tego obowiązku, składający zeznania nie ponosi odpowiedzialności za swój czyn.
Obrońca występujący w sprawie o czyn z art. 233 § 1 k.k. – fałszywe zeznania – musi bezwzględnie zbadać stan sprawy pod kątem ustalenia, czy w protokółach czynności, w ramach których zeznania były składane, zawarto adnotację o stosownym pouczeniu zeznającego przez organ przyjmujący zeznania. Ustalenie, iż brakuje takiej adnotacji poparte wyjaśnieniami oskarżonego twierdzącego, że nie został pouczony, może doprowadzić do uniewinnienia oskarżonego od zarzutu fałszywych zeznań.
Przepisy kodeksu karnego przewidują jeszcze jeden przypadek zwolnienia od odpowiedzialności za czyn z art. 233 § 1 k.k. Należy pamiętać, że unormowania poszczególnych procedur przewidują uprawnienie świadka – czy szerzej: składającego zeznania – do uchylenia się od odpowiedzi na pytanie, które może narazić tego świadka lub jego osobę najbliższą na odpowiedzialność karną lub hańbę. Świadek może odmówić odpowiedzi, powołując się na takie zagrożenie. O uprawnieniu tym należy świadka pouczyć przed przesłuchaniem. O ile zaś organ procesowy nie dopełni obowiązku, a fałszywe zeznania zostaną złożone w obawie przed odpowiedzialnością karną – sprawca nie podlega karze, a ewentualne postępowanie podlega umorzeniu.
W szczególnych przypadkach odpowiedzialność za składanie fałszywych zeznań może ulec złagodzeniu. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary lub odstąpić od jej wymierzenia (wciąż jednak wydając wyrok skazujący), jeżeli fałszywe zeznania dotyczą okoliczności pozbawionych znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie, a także w sytuacji, gdy sprawca sprostował fałszywe zeznania przed prawomocnym zakończeniem postępowania, w którym je składał.