| Blog
1815
paged,page-template,page-template-blog-large-image,page-template-blog-large-image-php,page,page-id-1815,paged-18,page-paged-18,ajax_fade,page_not_loaded,,select-child-theme-ver-1.0.0,select-theme-ver-1.6,wpb-js-composer js-comp-ver-4.3.4,vc_responsive

Blog

Zapis zwykły – adwokat radzi

Gdy spadkodawca sporządza testament, może powołać spadkobiercę lub spadkobierców do całości lub części spadku. Jednak często moi klienci pytają się czy można rozdysponować między dowolnymi osobami konkretne przedmioty należące do przyszłego majątku spadkowego i zyskać pewność, iż wskazana przez nich rzecz trafi do danej osoby.

Z powyższych względów polski ustawodawca wprowadził do kodeksu cywilnego w art. 968 kodeksu cywilnego instytucję zapisu zwykłego. Zapis zwykły, podobnie jak powołanie spadkobiercy, jest rozrządzeniem testamentowym – dlatego może być uczyniony wyłącznie w ważnym testamencie.

Mocą takiego rozrządzenia spadkobierca zobowiązuje spadkodawcę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby – jest to tzw. zapis zwykły. Osobę na rzecz której został uczyniony zapis zwykły nazywa się zapisobiercą.

Spadkodawca może obciążyć zapisem zwykłym także zapisobiercę – tzw. zapis dalszy. Oznacza to, iż zapisobierca także może zostać obciążony obowiązkiem wykonania zapisu zwykłego na rzecz wskazanej osoby w drodze dalszego zapisu. Uprawnionego z tytułu dalszego zapisu nazywa się dalszym zapisobiercą.

Osoba, która jest uprawniona z tytułu zapisu musi być oznaczona przez testatora.
Zapisobiercą i dalszym zapisobiercą może być każda osoba fizyczna i prawa, jak również fundacja ustanowiona przez testatora w testamencie.

Zapisem zwykłym może być obciążony każdy spadkobierca ustawowy lub testamentowy, jak też kilku z nich jednocześnie oraz osoba uprawniona z tytułu zapisu windykacyjnego.

W sytuacji gdy zapisem zwykłym obciążonych jest kilka osób, spadkodawca może określić zakres obciążeń dla poszczególnych spadkobierców – gdy testator nie poczynił takich ustaleń w testamencie, zapis zwykły obciąża wszystkich spadkobierców stosownie do ich udziałów w spadku. W wypadku gdy spadkodawca nie wskazał konkretnego spadkobiercy obciążonego zapisem, obowiązek wykonania zapisu spoczywa na spadkobiercy, który odziedziczył spadek, niezależnie od tytułu jego powołania ani też niezależnie, czy został powołany w testamencie wcześniejszym względem zapisu czy też późniejszym.

3

Odwołanie darowizny

Przepisy kodeksu cywilnego uzależniają możliwość odwołania darowizny w zależności od tego czy została ona wykonana czy nie. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż darowizna może być wykonana z momentem podpisania umowy lub z momentem wydania przedmiotu umowy. Zależność między zawarciem (podpisaniem) umowy, a jej wykonaniem zależy m.in. od tego, co jest przedmiotem darowizny. Jeśli przedmiotem jest ustanowienie jakiegoś prawa, wówczas co do zasady darowizna zostaje wykonana z momentem zawarcia (podpisania) umowy – nie ma bowiem rzeczy którą należy przekazać- nie ma czynnika faktycznego. Jeśli natomiast przedmiotem darowizny jest określone świadczenie, lub przekazanie własności rzeczy, czy pieniędzy – wówczas momentem wykonania darowizny jest moment przekazania rzeczy – wydania jej w ręce obdarowanego.
DAROWIZNA NIEWYKONANA
Darczyńca może odwołać darowiznę jeszcze nie wykonaną, jeżeli po zawarciu umowy jest stan majątkowy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo bez uszczerbku dla ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych.
Powyższe oznacza, że wartość, lub rodzaj przedmiotu darowizny, w obecnym stanie majątkowym uniemożliwi darczyńcy zaspokajanie swoich podstawowych potrzeb – zakup leków, jedzenia, środków czystości, odzieży, utrzymanie domu, itp.
Obowiązek alimentacyjny nie oznacza tylko potocznego „płacenia alimentów”. Prawie każdy jest bowiem zobowiązany do pomocy i łożenia na rzecz członków najbliższej rodziny : dzieci, małżonka, rodziców, dziadków- jeśli darczyńca ma na swoim utrzymaniu takie osoby – usprawiedliwione jest również odwołania darowizny, jeśli jej wykonanie nie pozwoliłoby na ich utrzymanie.
DAROWIZNA WYKONANA
Zgodnie z treścią art. 897 k.c. jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia.
Kolejną możliwością odwołania darowizny wykonanej jest art. 898 k.c. Zgodnie z tym przepisem darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.
Wobec treści powyższego przepisu uprawnienie do odwołania darowizny jest uzależnione od dopuszczenia się „rażącej niewdzięczności” obdarowanego (pozwanego Marka T.) wobec darczyńców (Mariana i Aliny małżonków K.). Musi to być zachowanie obdarowanego a nie osoby trzeciej. Nie stanowi podstawy odwołania darowizny w oparciu o komentowany przepis zachowanie noszące znamiona rażącej niewdzięczności, które wystąpiło przed zawarciem umowy. Nie ma też ogólnej reguły pozwalającej na uznanie zachowania obdarowanego wobec darczyńcy za rażącą niewdzięczność uzasadniającą odwołanie darowizny. Ustawodawca w żaden sposób nie definiuje pojęcia „rażącej niewdzięczności” wobec czego posiłkować należy się na literaturze, judykaturze czy doktrynie przedmiotu.
Oceniając czy obdarowany dopuścił się niewdzięczności wobec darczyńców i czy była to niewdzięczność rażąca, należy rozpatrywać okoliczności konkretnej sprawy. Przy dokonywaniu oceny zachowania obdarowanego trzeba także uwzględniać zachowanie darczyńcy. Można natomiast wskazać, iż pod pojęcie rażącej niewdzięczności podpada tylko takie zachowanie obdarowanego skierowane bezpośrednio lub nawet pośrednio przeciwko darczyńcy, które obiektywnie musi być uznane za wysoce niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę. Wchodzi tutaj w grę przede wszystkim popełnienie przez obdarowanego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub czci albo przeciwko majątkowi darczyńcy oraz o naruszenie przez obdarowanego spoczywających na nim obowiązków wynikających ze stosunków osobistych, w tym również rodzinnych, łączących go z darczyńcą, oraz obowiązku wdzięczności. Rażącą niewdzięczność musi przy tym cechować znaczne nasilenie złej woli obdarowanego, skierowanej na wyrządzenie darczyńcy krzywdy czy szkody majątkowej. Czynami o rażącej niewdzięczności są z pewnością odmówienie pomocy w chorobie, odmowa pomocy osobom starszym, rozpowszechnianie uwłaczających informacji o darczyńcy, pobicia czy ciężkie znieważenia. Zachowanie, o którym wyżej mowa, może być uznane za wyczerpujące znamiona rażącej niewdzięczności, jeżeli będzie świadomym, rozmyślnym naruszeniem podstawowych obowiązków. Znamion rażącej niewdzięczności nie wyczerpują natomiast czyny nieumyślne obdarowanego, czy drobne czyny umyślne, jeżeli nie wykraczają one poza zwykłe konflikty rodzinne, incydentalne sprzeczki, zwykłe przypadki życiowych konfliktów.
Odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie (art. 900 KC). To, czy odwołanie darowizny jest skuteczne nie jest uzależnione od nadania temu oświadczeniu określonej treści. Powinno jednak zawierać jednoznaczny przekaz dla obdarowanego, że dokonaną na jego rzecz darowiznę darczyńca odwołuje.

1

Jak odzyskać pożyczone pieniądze bez zachowania formy pisemnej?

Niejednokrotnie pożyczenie komuś pieniędzy może wiązać się jedynie z przekazaniem pieniędzy „do ręki” bez zawarcia stosownej umowy pożyczki. Dodatkowo okolicznością tym może towarzyszyć brak jakichkolwiek świadków tego wydarzenia, czy nawet potwierdzenie tej transakcji w formie elektronicznej.
Zgodnie z art. 720 § 2 K.c. umowa pożyczki, której wartość przenosi pięćset złotych, powinna być stwierdzona pismem. Powyższa forma zastrzeżona została jednak dla celów dowodowych, a nie pod rygorem nieważności. Niezachowanie zatem formy pisemnej nie powoduje więc nieważności umowy pożyczki. Jednocześnie pamiętać należy o treści art. 74 kodeksu cywilnego. Przepis ten dotyczy konsekwencji niezachowania wymaganej w danych okolicznościach formy prawnej umowy. W art. 74 § 1 k.c. wyczytać można, że „zastrzeżenie formy pisemnej bez rygoru nieważności ma ten skutek, że w razie niezachowania zastrzeżonej formy nie jest w sporze dopuszczalny dowód ze świadków ani dowód z przesłuchania stron na fakt dokonania czynności. Przepisu tego nie stosuje się, gdy zachowanie formy pisemnej jest zastrzeżone jedynie dla wywołania określonych skutków czynności prawnej.
Aby jednak w niektórych sytuacjach złagodzić ten duży rygoryzm formalny, ustawodawca w § 2 art. 74 k.c. wskazał, iż „mimo niezachowania formy pisemnej przewidzianej dla celów dowodowych, dowód ze świadków lub dowód z przesłuchania stron jest dopuszczalny, jeżeli obie strony wyrażą na to zgodę, jeżeli żąda tego konsument w sporze z przedsiębiorcą albo jeżeli fakt dokonania czynności prawnej będzie uprawdopodobniony za pomocą pisma”.
Nadmienić należy, że pismo, o którym mowa w art. 74 § 2 k.c. ma stwarzać podstawy do przypuszczeń, że czynność nastąpiła, a fakt jej podjęcia ma być dopiero udowodniony zeznaniami świadków i stron. Do uprawdopodobnienia faktu dokonania czynności prawnej posłużyć może jakikolwiek i sporządzony przez kogokolwiek pisemny dokument, którego treść uzasadnia prawdopodobieństwo zaistnienia czynności prawnej, choć faktu takiego on nie stwierdza. Uprawdopodobnić dokonanie czynności prawnej może nie tylko podpisane pismo spełniające kryteria dokumentu prywatnego, ale także każda wzmianka, zapisek czy informacja zawierająca treść bezpośrednio lub pośrednio wskazującą, że określona czynność prawna doszła do skutku. Przyjmuje się, że tzw. początkiem dowodu na piśmie może być np. list, dowód wpłaty, wycinek prasowy, wydruk komputerowy, odbitka faksowa, telegram ( vide: Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 11 maja 2012 r. I ACa 423/12, Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2008 r. IV CNP 6/08). Artykuł 74 § 2 k.c. ma charakter procesowy i pozostaje w związku z art. 246 in fine k.p.c. dopuszczającym – w przypadkach określonych w kodeksie cywilnym – możliwość prowadzenia dowodu z zeznań świadków lub z przesłuchania stron na okoliczności dokonania czynności prawnej, jeżeli nie została zachowana forma pisemna zastrzeżona dla celów dowodowych. Przepis art. 74 § 2 k.c. pozwala sądowi orzekającemu na prowadzenie postępowania dowodowego z zeznań świadków i stron m.in. wówczas, gdy fakt dokonania czynności prawnej będzie uprawdopodobniony za pomocą pisma. Skoro zaś zgodnie z art. 720 § 2 k.c. umowa pożyczki, której wartość przenosi 500 zł, powinna być stwierdzona pismem to wykładnia tego przepisu musi zatem uwzględniać jego powiązania z art. 74 k.c. oraz z art. 246 k.p.c.
W razie jakichkolwiek pytań zapraszam do kontaktu z kancelarią.

1

Sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym – co dalej?

We wcześniejszym wpisie poruszyłem problematykę dochodzenia należności na podstawie postępowania odrębnego jakim jest postępowanie upominawcze. W tym wpisie przedstawię rodzaj środka zaskarżenia przewidzianego w postępowaniu upominawczym jakim jest sprzeciw od wydanego nakazu zapłaty.
Tytułem wstępu chciałbym przypomnieć, iż nakaz zapłaty jest orzeczeniem kończącym postępowanie upominawcze, podobnie jak wyrok kończy zwykłe postępowanie cywilne.
Pismo zawierające sprzeciw wnosi się do sądu, który wydał nakaz zapłaty (sąd rejonowy lub okręgowy), a w przypadku nakazu wydanego przez referendarza sądowego – do sądu, przed którym wytoczono powództwo. W piśmie pozwany powinien wskazać, czy zaskarża nakaz w całości, czy w części, przedstawić zarzuty, które pod rygorem ich utraty należy zgłosić przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy, oraz okoliczności faktyczne i dowody. Sąd pomija spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich w sprzeciwie bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują inne wyjątkowe okoliczności. Jeżeli pozew wniesiono na urzędowym formularzu, wniesienie sprzeciwu wymaga również zachowania tej formy.
Sprzeciw może zostać złożony w terminie dwutygodniowym, który należy liczyć od dnia doręczenia pozwanemu nakazu wraz z pozwem. Wskazany termin ma charakter ustawowy, co oznacza, iż nie podlega przedłużeniu ani skróceniu przez sąd. Warto w tym miejscu podkreślić, iż sprzeciw wniesiony po upływie terminu, jako niedopuszczalny, podlega odrzuceniu przez sąd, który wydał nakaz zapłaty.
Sąd odrzuca sprzeciw wniesiony po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalny albo którego braków pozwany nie usunął w terminie. Nakaz zapłaty, przeciwko któremu w całości lub w części nie wniesiono skutecznie sprzeciwu, ma skutki prawomocnego wyroku. W razie prawidłowego wniesienia sprzeciwu nakaz zapłaty traci moc, a przewodniczący wyznacza rozprawę i zarządza doręczenie powodowi sprzeciwu razem z wezwaniem na rozprawę.
Opłaty od sprzeciwu nie przewiduje żaden przepis ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Powyższe prowadzi do wniosku zgodnie, z którym sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym nie podlega opłacie sądowej.

1

Postępowanie upominawcze – czyli jak skutecznie dochodzić należności cz. 2

Postępowanie upominawcze jest kolejnym, obok już wcześniej omówionego postępowania nakazowego, postępowaniem odrębnym. Postępowanie upominawcze to odrębny tryb dochodzenia roszczeń pieniężnych oraz innych roszczeń, wobec których ustawa przewiduje zastosowanie postępowania upominawczego. Jest znacznie szybszym trybem w porównaniu do postępowania zwykłego. Swoje szczegółowe uregulowanie znajduje a treści art. 4971 – 505 k.p.c.
Ponadto sąd wydaje nakaz zapłaty tylko wówczas gdy roszczenie nie jest oczywiście bezzasadne, przytoczone okoliczności nie budzą wątpliwości, zaspokojenie roszczenia nie zależy od świadczenia wzajemnego oraz gdy miejsce pobytu pozwanego jest znane albo gdy doręczenie mu nakazu może nastąpić w kraju.
W myśl art. 502 § 2 kodeksu postępowania cywilnego, pozwanemu doręcza się nakaz zapłaty wraz z pozwem i pouczeniem o sposobie wniesienia sprzeciwu oraz o skutkach niezaskarżenia nakazu. W razie prawidłowego wniesienia sprzeciwu przez pozwanego nakaz traci moc i sprawa jest rozpatrywana we właściwym dla niej rodzaju postępowania (w procesie zwykłym lub odpowiednim postępowaniu odrębnym).

Nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym a nakazowym.

Nakaz zapłaty swoją rolę spełnia zwłaszcza przy roszczeniach pieniężnych. Oprócz postępowania upominawczego nakaz zapłaty jest również wydawany w postępowaniu nakazowym, gdzie sam nakaz zapłaty stanowi jednocześnie tytuł zabezpieczenia roszczenia. W przypadku postępowania nakazowego, zgodnie z art. 485 Kodeksu postępowania cywilnego, roszczenie musi być potwierdzone dodatkowo:
• dokumentem urzędowym,
• zaakceptowanym przez dłużnika rachunkiem,
• wezwaniem do zapłaty i pisemnym oświadczeniem dłużnika o uznaniu długu,
• zaakceptowanym przez dłużnika żądaniem zapłaty, zwróconym przez bank i nie zapłaconym z powodu braku środków na rachunku bankowym.
Biorąc powyższe pod uwagę wskazać należy, iż wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym jest dużo łatwiejsze i mniej sformalizowane – nie trzeba bowiem w przeciwieństwie do nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym potwierdzać roszczenia w/w dokumentami.

W razie jakichkolwiek pytań zapraszam do kontaktu z kancelarią.

1

Zadatek a zaliczka

Zadatek, czy zaliczka? W praktyce obrotu niejednokrotnie zdarza się, że klient musi zapłacić drugiej stronie określoną sumę przed wykonaniem umowy.

Problematykę zadatku reguluje art. 394 kodeksu cywilnego. Zgodnie z jego treścią w braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju zadatek dany przy zawarciu umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej. W razie wykonania umowy zadatek ulega zaliczeniu na poczet świadczenia strony, która go dała; jeżeli zaliczenie nie jest możliwe, zadatek ulega zwrotowi. W razie rozwiązania umowy zadatek powinien być zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada. To samo dotyczy wypadku, gdy niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo za które ponoszą odpowiedzialność obie strony.

Wysokość zadatku nie została uregulowana w sposób szczególny, a tym samym podlega swobodzie kontraktowej (art. 353.1 k.c.). Zgodnie z treścią tego przepisu strony mogą ułożyć stosunek prawny według swojego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwością stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.
Wysokość zadatku nie podlega miarkowaniu ustawodawca bowiem nie wprowadził odpowiednika art. 484 § 2 k.c., który pozwala żądać zmniejszenia kary umownej, jeżeli jest ona rażąco wygórowana.

Zadatek, jako dodatkowe zastrzeżenie umowne spełniać może różne funkcje – może stanowić potwierdzenie zawarcia umowy, zabezpieczenie jej wykonania, jak i funkcję zaliczki. Stąd w praktyce rozróżnienie, czy dane postanowienie umowy ma charakter zadatku, czy zaliczki bywa utrudnione (M. Tenenbaum: Instytucje zadatku i zaliczki – cechy wspólne, różnice i kryteria rozróżnienia, artykuł opublikowany w Rejencie z 2008 r., z. 9, s. 136-137). Zaliczka tym różni się od zadatku, że w sytuacji, gdyby nie doszło do zawarcia umowy przyrzeczonej sprzedaży nieruchomości, zapłacona zaliczka na poczet ceny podlega zwrotowi, jako świadczenie nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. (wyrok SN z dnia 25 marca 2004 r., II CK 116/03, LEX nr 453645).

Niekiedy sama wysokość zadatku przemawiać może za tezą, że mamy do czynienia z zaliczką, a nie zadatkiem. Jeśli bowiem wysokość zadatku zbliża się do wartości świadczenia i da się na nie zaliczyć, to będzie to raczej zaliczka niż zadatek.
Jednak orzecznictwo odmiennie przyjęło, że sama okoliczność przyjęcia kwoty zadatku w znacznej wysokości lub nawet o wartości przekraczającej połowę całego świadczenia nie upoważnia do wniosku, że jest to zaliczka na poczet wynagrodzenia, a nie zadatek.

1